بازسازی متفاوت یک آپارتمان در شهرک غرب؛/ چه بود و چه شد/ برنده رتبه اول جایزه معمار 1404 (+عکس)

عصر ایران - آپارتمان مسکونی مینو-آن، معروف به پروژه زنبق پردیسان، یکی از پروژه های بازسازی برگزیده در بیست و پنجمین دوره جایزه معمار 1404 است که با طراحی دفتر معماری کراس و مهرداد مکارمی، رتبه اول گروه بازسازی این رقابت را به دست آورد. این پروژه با رویکردی متفاوت به بازسازی، به جای پاک کردن نشانه های معماری گذشته، تلاش می کند میان ساختار موجود و نیازهای زندگی معاصر ارتباطی تازه برقرار کند.

بازسازی با حفظ هویت گذشته

ایده اصلی طراحی مینو-آن بر پایه نگاهی گزینشی و انتقادی به مفهوم تغییر شکل گرفته است؛ رویکردی که در آن رابطه میان گذشته و حال دوباره تعریف می شود. طراحان به جای کنار گذاشتن کامل ساختار قدیمی، بخش هایی از آن را آشکار کرده و با اضافه کردن عناصر جدید، بستری برای شکل گیری تجربه ای متفاوت از زندگی در خانه فراهم آورده اند.

در این پروژه، حذف لایه های اضافی و برداشتن دیوارهای داخلی، زمینه را برای آشکار شدن ظرفیت های فضایی ساختمان موجود فراهم کرده است. ساختار اصلی بنا دوباره فعال شده و عناصر تازه در کنار بقایای معماری پیشین قرار گرفته اند تا بدون از بین بردن هویت گذشته، امکان استفاده ای جدید از فضا به وجود آید.

حجم چوبی؛ عنصر اصلی سازمان دهی فضا

یکی از مهم ترین ویژگی های طراحی آپارتمان مینو-آن، استفاده از یک حجم چوبی است که نقش پیونددهنده اصلی فضاهای خانه را بر عهده دارد. این حجم از مجموعه ای از عناصر سبد مانند تشکیل شده که عملکردهای اصلی خانه را در خود جای می دهند و بر بستر ساختار قدیمی ساختمان قرار می گیرند.

حجم چوبی علاوه بر ایجاد یک ساختار فضایی جدید، به سازماندهی بخش های مختلف خانه کمک می کند و رابطه میان فضاهای خصوصی و عمومی را شکل می دهد. در مقابل، ساختار بتنی نمایان ساختمان به عنوان یادگاری از گذشته حفظ شده و سطوح سفیدرنگ نیز در کنار آن، نقش مکمل عملکردی دارند.

در نتیجه، فضای داخلی از کنار هم قرار گرفتن سه عنصر اصلی شکل می گیرد: ساختار قدیمی و نمایان بنا، حجم چوبی جدید و سطوح سفیدرنگ. این ترکیب به جای پنهان کردن گذشته، آن را به بخشی از تجربه معماری امروز تبدیل می کند.

نور طبیعی و بازتعریف فضای زندگی

یکی دیگر از مداخلات مهم در این پروژه، تغییر وضعیت تراس سابق و ایجاد یک فضای خالی در محدوده آن است. با برداشتن پوشش قبلی تراس و جایگزینی آن با نورگیر سقفی، نور طبیعی به بخش های عمیق تر خانه راه پیدا می کند و حضور فضای سبز در طبقه اول تقویت می شود.

این تغییر، صرفا به افزایش روشنایی محدود نیست؛ بلکه کیفیت ارتباط میان فضاهای داخلی و بیرونی را نیز بهبود می بخشد. نور طبیعی و گیاهان به عناصر موثر در شکل گیری فضای زندگی تبدیل می شوند و به خانه ای که پیش تر ساختاری بسته تر داشت، حس سرزندگی می بخشند.

در ادامه این مداخلات، فضای نشیمن طبقه اول نیز بازتعریف شده و به محدوده ای اجتماعی در مجاورت آشپزخانه و فضای غذاخوری تبدیل می شود. به این ترتیب، ارتباط میان فعالیت های روزمره تقویت شده و فضاهای عمومی خانه پیوستگی بیشتری پیدا می کنند.

از لایه برداری تا افزودن عناصر جدید

فرایند طراحی و بازسازی مینو-آن را می توان در چند مرحله اصلی توضیح داد: کنار زدن لایه های موجود و آشکار کردن ساختار قدیمی، ایجاد فضاهای خالی، استقرار حجم چوبی، افزودن سطوح سفید و در نهایت وارد کردن عناصر سبز به فضای خانه.

این روند نشان می دهد که طراحی پروژه تنها بر افزودن عناصر تازه استوار نیست؛ بلکه بخشی از آن به حذف، آشکارسازی و استفاده دوباره از ظرفیت های موجود اختصاص دارد. در واقع، مداخله معماری از دل ساختار قدیمی آغاز می شود و با اضافه شدن عناصر جدید، به سازمانی فضایی متناسب با زندگی معاصر می رسد.

در طرح نهایی، ساختار بتنی نمایان، حجم چوبی و سطوح سفید در کنار یکدیگر قرار می گیرند و فضایی را شکل می دهند که در آن گذشته و حال به صورت هم زمان قابل درک هستند. این هم زیستی، هسته اصلی ایده معماری مینو-آن را تشکیل می دهد؛ تجربه ای که از کالبد خام ساختمان قدیمی آغاز می شود و در چارچوبی تازه، زندگی معاصر را به جریان می اندازد.

مشخصات پروژه آپارتمان مینو-آن

مینو-آن؛ گفت و گویی میان معماری قدیم و زندگی امروز

آپارتمان مینو-آن نمونه ای از رویکردی در بازسازی است که به جای پوشاندن آثار گذشته یا جایگزینی کامل ساختار موجود، از ظرفیت های باقی مانده بنا برای خلق فضایی تازه بهره می گیرد. حفظ ساختار بتنی نمایان، اضافه کردن حجم چوبی، ایجاد نورگیر و تقویت حضور فضای سبز، همگی در راستای همین ایده قرار دارند.

کسب رتبه اول گروه بازسازی در بیست و پنجمین دوره جایزه معمار 1404 نیز این پروژه را به یکی از نمونه های قابل توجه بازسازی مسکونی در این رقابت تبدیل کرده است؛ پروژه ای که در آن، تغییر نه به معنای حذف گذشته، بلکه به معنای بازتعریف آن برای پاسخگویی به نیازهای زندگی معاصر است.