آپارتمان اصفهانی ؛ رتبه اول گروه مسکونی آپارتمانی در جایزه معمار 1404 (+تصاویر)

عصر ایران - پروژه باغ مشهد در اصفهان، نمونه ای از تلاش برای بازتعریف مفهوم خانه در قالب آپارتمان های امروزی است؛ پروژه ای که به جای افزودن عناصر پیچیده و غیرمعمول، از ظرفیت های پنهان در الگوی مسکن معاصر استفاده می کند. این پروژه به طراحی بهروز شهبازی در بیست و پنجمین دوره جایزه معمار 1404، رتبه اول گروه مسکونی آپارتمانی را به دست آورد.

این ساختمان در زمینی به مساحت 450 مترمربع در خیابان باغ مشهد اصفهان شکل گرفته؛ خیابانی که به سمت زاینده رود امتداد پیدا می کند. پروژه در زمینی با دو جبهه رو به غرب و جنوب قرار دارد و زیربنای آن حدود 2500 مترمربع است.

مسئله ای ساده؛ پنج خانه مشابه

پروژه در سال 2020 به دفتر معماری سپرده شد. پنج مالک که از بستگان یکدیگر بودند، قصد داشتند در این زمین پنج واحد مسکونی مشابه را در پنج طبقه روی هم قرار دهند. بنابراین، معمار نمی توانست مانند بسیاری از پروژه های آپارتمانی، با تغییر پلان واحدها در طبقات مختلف به تنوع فضایی برسد.

راه حل پروژه از همین محدودیت آغاز شد. به جای تغییر شکل هر واحد، تمرکز طراحی بر نحوه ارتباط فضاهای باز، نیمه باز و بسته و همچنین سلسله مراتب دسترسی ها قرار گرفت؛ تغییری که در نهایت به شکل گیری تعریف متفاوتی از آپارتمان منجر شد.

وقتی بالکن دوباره به حیاط تبدیل می شود

در آپارتمان های معاصر، بالکن معمولا فضایی فرعی و اضافه محسوب می شود؛ فضایی که در حاشیه خانه قرار گرفته و نقش آن در زندگی روزمره محدود است. اما در معماری خانه های سنتی ایرانی، حیاط یکی از عناصر اصلی سازمان دهنده زندگی بود و طیف گسترده ای از فعالیت های خانوادگی در ارتباط با آن شکل می گرفت.

ایده اصلی پروژه باغ مشهد، بازگرداندن بخشی از همین کیفیت به آپارتمان امروزی است. طراحان پروژه با بازنگری در رابطه میان بالکن، فضای داخلی و مسیرهای حرکتی تلاش کرده اند فضایی ایجاد کنند که دیگر صرفا یک بالکن معمولی نباشد؛ بلکه بتواند نقش یک فضای میانی و قابل استفاده در زندگی روزمره را ایفا کند.

در اینجا مرز میان داخل و خارج به یک خط مشخص و قطعی محدود نمی شود، بلکه به یک طیف تبدیل می شود؛ طیفی از فضاهای خصوصی تا عمومی که امکان حضور و فعالیت های متنوع تری را فراهم می کند.

خانه ای که با دو حیاط شکل گرفته است

مهم ترین ویژگی فضایی پروژه، استفاده از دو حیاط داخلی و خارجی است. این دو حیاط تنها فضاهای سبز یا باز ساختمان نیستند، بلکه به نوعی اسکلت اصلی سازمان دهی پلان را شکل می دهند.

حیاط بیرونی از دو طرف با فضای خارج ارتباط دارد و حیاط داخلی نیز از دو طرف به فضای داخل خانه متصل است. هر دو حیاط یک ضلع مشترک با فضاهای اشتراکی دارند و همین هندسه، موقعیت سایر فضاهای خانه را تعیین می کند.

در نتیجه، حیاط ها به نقاطی تبدیل می شوند که در آنها داخل و خارج به یکدیگر می رسند. فضاهای مختلف خانه نیز به جای آنکه کاملا از یکدیگر جدا باشند، در ارتباط با این دو فضای میانی شکل می گیرند.

فضاهایی فراتر از یک آپارتمان معمولی

این سازمان دهی فضایی، امکان استفاده های متفاوتی را نیز به وجود می آورد. بخشی از خانه می تواند دسترسی نسبتا مستقلی از بیرون داشته باشد و در عین ارتباط با واحد مسکونی، عملکردی مستقل پیدا کند.

به عنوان نمونه، این فضا می تواند به عنوان سوئیت مهمان مورد استفاده قرار گیرد؛ فضایی که مهمان در آن استقلال بیشتری دارد و در عین حال بخشی از خانه محسوب می شود. همین فضا می تواند به یک استودیوی خانگی تبدیل شود و مرز سنتی میان محل کار و خانه را کمرنگ کند؛ موضوعی که پس از تغییرات سبک زندگی و تجربه دورکاری، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

از سوی دیگر، چنین فضایی می تواند به عنوان یک سوئیت مستقل برای فرزندان نیز مورد استفاده قرار گیرد؛ راهکاری که با شرایط زندگی خانواده های امروزی و افزایش سن فرزندان در خانه مشترک، تناسب بیشتری پیدا می کند.

نور غرب و «گوشه غروب»

قرارگیری پروژه در زمینی با جبهه غربی گسترده، فرصت دیگری را در اختیار طراحان قرار داده است. در بسیاری از ساختمان ها، نور شدید غربی یک عامل مزاحم تلقی می شود و تلاش می شود تا حد امکان کنترل یا حذف شود. اما در باغ مشهد، حیاط ها به عنوان یک لایه میانی عمل می کنند و نور غربی را پیش از ورود به فضاهای داخلی تعدیل می کنند.

به این ترتیب، فضای داخلی متصل به حیاط می تواند از نور عصرگاهی و چشم انداز غروب استفاده کند. این بخش از پروژه با عنوان «گوشه غروب» تعریف شده است؛ فضایی دنج که یکی از تجربه های متفاوت پروژه را شکل می دهد.

بازاندیشی در مفهوم خانه

باغ مشهد در نهایت تلاش می کند با یک تغییر بنیادین اما ساده، الگوی آشنای آپارتمان را دوباره بررسی کند. در این پروژه خبری از تنوع نمایشی پلان ها یا فرم های پیچیده نیست؛ بلکه تغییر اصلی در رابطه میان فضاها اتفاق می افتد.

دو حیاط، مسیرهای دسترسی، فضاهای داخلی و نیمه باز، همگی در ارتباط با یکدیگر قرار می گیرند تا مرزهای قطعی میان داخل و خارج، خصوصی و عمومی و حتی خانه و محل کار، انعطاف پذیرتر شوند.

همین نگاه باعث شده باغ مشهد فراتر از یک ساختمان مسکونی معمولی قرار بگیرد و به نمونه ای از این ایده تبدیل شود که حتی در محدودیت های یک پروژه آپارتمانی نیز می توان کیفیت های تازه ای برای زندگی روزمره ایجاد کرد.

کسب رتبه اول گروه مسکونی آپارتمانی در بیست و پنجمین دوره جایزه معمار 1404 نیز جایگاه این پروژه را در میان نمونه های شاخص معماری مسکونی معاصر ایران برجسته تر کرده است.

مشخصات پروژه

گالری تصاویر